سوالات معارف آزمون استخدامی 10 دوره با پاسخ تشریحی کامل

پاسخ تشریحی: قرآن کریم در آیه ۱۱۵ سوره مؤمنون می‌فرماید: «أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکُمْ عَبَثًا وَأَنَّکُمْ إِلَیْنَا لَا تُرْجَعُونَ» (آیا گمان کردید که شما را بیهوده آفریدیم و به‌سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟). این آیه صراحتاً بیان می‌کند که هدفمندی خلقت در گرو اعتقاد به معاد و بازگشت به سوی خداوند است.

پاسخ تشریحی: میل جنسی دارای دو جنبه جسمانی و روحی است. هنگامی که این میل از جنبه عمیق روحی و عاطفی تهی شده و صرفاً به لذت‌جویی آنی محدود شود، به آن «هوس» گفته می‌شود. این حالت نوعی «عطش روحی» است که با ارضای صرف جسمانی سیراب نمی‌شود.

پاسخ تشریحی: واژه «فطرت» از ریشه «فطر» به معنای آفریدن است و در فارسی معادل «سرشت» می‌باشد. این کلمه بر «نوع خاص آفرینش» انسان دلالت دارد که شامل گرایش‌ها و شناخت‌های ذاتی و غیراکتسابی است.

پاسخ تشریحی: توحید نظری به حوزه شناخت خداوند مربوط است و شامل سه بعد اصلی می‌باشد: توحید ذاتی (یگانگی ذات خدا)، توحید صفاتی (یکی بودن صفات با ذات) و توحید افعالی (یگانگی تأثیرگذاری در عالم هستی).

پاسخ تشریحی: بر اساس آیه «إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً» (بقره/30)، خداوند برای هدایت بشر و اجرای قوانین الهی، پیامبران را به عنوان اولین جانشینان و حاکمان خود بر زمین قرار داد که با حضرت آدم (ع) آغاز شد.

پاسخ تشریحی: این عبارت به «توحید افعالی» اشاره دارد که به معنای اعتقاد به این است که تنها فاعل و مؤثر حقیقی در عالم وجود، خداوند متعال است و سایر اراده‌ها و قدرت‌ها در طول اراده او قرار دارند.

پاسخ تشریحی: در تفسیر آیه «وَمَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرًا کَثِیرًا» (بقره/269)، از پیامبر (ص) و ائمه (ع) نقل شده که حکمت به معنای معرفت عمیق و علم و دانش است و خداوند آن را «خیر کثیر» نامیده است.

پاسخ تشریحی: محمد بن مسلم ثقفی از اصحاب برجسته و مورد وثوق امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بود. او از بزرگترین راویان حدیث شیعه است و در کتب رجالی آمده که سی هزار حدیث از امام باقر (ع) روایت کرده است.

پاسخ تشریحی: فرآیند تفکر بر روی معلومات و آگاهی‌های قبلی صورت می‌گیرد. ذهن با استفاده از این آگاهی‌ها به عنوان مواد اولیه و با ترکیب و تحلیل آنها، به شناخت‌های جدید دست می‌یابد.

پاسخ تشریحی: میل به بقا و جاودانگی، یکی از عمیق‌ترین گرایش‌های فطری انسان است. به همین دلیل، هیچ کامیابی محدود و موقت دنیوی نمی‌تواند روح بی‌نهایت‌طلب او را کاملاً ارضا کند.

پاسخ تشریحی: در حکمت ۴۱۷ نهج‌البلاغه، امام علی (ع) شش شرط برای توبه کامل بیان می‌کنند که اولین و اساسی‌ترین آن‌ها، «پشیمانی بر گذشته» (النَّدَمُ عَلَى مَا مَضَى) است.

پاسخ تشریحی: «توکل» به معنای اعتماد به خدا و واگذاری نتایج به اوست، پس از آنکه انسان تمام تلاش خود را به کار گرفته است. این عمل، ترکیبی از تلاش و اعتماد به کارسازی خداوند است.

پاسخ تشریحی: در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه، امام علی (ع) به فرزندشان می‌فرمایند: «وَ أَذْلِلْهُ بِذِکْرِ الْمَوْتِ» یعنی «و دلت را با یاد مرگ خوار و رام گردان». یاد مرگ، انسان را از غرور و دلبستگی به دنیا باز می‌دارد.

پاسخ تشریحی: در روایتی مشهور، پیامبر (ص) پس از جنگ تبوک، دستان پینه بسته سعد انصاری را که اثر کار و تلاش بود، بوسیدند و فرمودند: «این دستی است که آتش جهنم به آن نمی‌رسد.» این عمل، ارزش والای کار در اسلام را نشان می‌دهد.

پاسخ تشریحی: این آیه (طه/۵۰) بیانگر «هدایت عامه» یا «هدایت تکوینی» است؛ به این معنا که خداوند به هر موجودی، آفرینش ویژه‌ای بخشیده و سپس او را در مسیر کمالش هدایت کرده است. این هدایت شامل تمام موجودات می‌شود.

پاسخ تشریحی: شناخت عقلی، فرآیندی است که در آن، عقل با استفاده از داده‌های حسی و تجربی به عنوان مواد خام، به استدلال می‌پردازد و قوانین کلی را استخراج می‌کند. بنابراین، نقطه شروع بسیاری از استدلال‌های عقلی، مشاهدات حسی و تجربی است.

پاسخ تشریحی: فطرت خداجویی مانند بذری است که برای شکوفایی به شرایط مناسب نیاز دارد. عواملی مانند تعلیم و تربیت نادرست، محیط نامناسب و غرق شدن در شهوات، می‌توانند حجاب‌هایی بر روی این فطرت کشیده و انسان را غافل سازند.

پاسخ تشریحی: زیگموند فروید معتقد بود که بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی، ریشه در سرکوب غرایز و عقده‌های روانی ناشی از آن دارد که در ضمیر ناخودآگاه فرد شکل می‌گیرند.

پاسخ تشریحی: زید بن حارثه توسط حضرت خدیجه (س) خریداری شد و ایشان زید را به پیامبر (ص) بخشیدند. پیامبر (ص) او را آزاد کرده و به فرزندخواندگی پذیرفتند.

پاسخ تشریحی: قبل از بعثت، هنگام بازسازی کعبه، قبایل قریش بر سر نصب حجرالاسود دچار اختلاف شدند. حضرت محمد (ص) با درایت، سنگ را در میان پارچه‌ای نهادند و از سران قبایل خواستند گوشه‌های آن را بگیرند و سپس خودشان سنگ را در جایش نصب کردند.

پاسخ تشریحی: این تشبیه زیبا درباره حقیقت مرگ برای مؤمن، در روایتی از امام صادق (ع) نقل شده است که مرگ را برای مؤمن رهایی از زندان دنیا و رسیدن به باغ‌های بهشتی توصیف می‌کنند.

پاسخ تشریحی: اموال بنی‌نضیر که بدون جنگ به دست آمد (فیء)، طبق حکم خدا (سوره حشر) در اختیار پیامبر (ص) قرار گرفت و ایشان آن را عمدتاً میان مهاجرین که در مکه اموال خود را رها کرده بودند، تقسیم کردند تا بی‌نیاز شوند.

پاسخ تشریحی: در زمان هارون الرشید، امام موسی کاظم (ع) در پاسخی هوشمندانه، مرزهای فدک را معادل مرزهای کل قلمرو حکومت اسلامی آن زمان تعیین کردند. این پاسخ به این معنا بود که فدک نماد کل حکومت اسلامی است که غصب شده است.

پاسخ تشریحی: هدف نهایی و مشترک همه امامان (ع)، برقراری حاکمیت الهی و تشکیل حکومت عادلانه اسلامی بود. سایر گزینه‌ها، ابزارها و مقدماتی برای رسیدن به این هدف اصلی بودند.

پاسخ تشریحی: در روایات، از «محقّرات الذنوب» یعنی گناهانی که فرد آنها را کوچک و بی‌اهمیت می‌شمارد، به عنوان گناهانی یاد شده که به سختی آمرزیده می‌شوند، زیرا این کار نشانه بی‌اعتنایی به فرمان الهی است.

پاسخ تشریحی: امام حسین (ع) خودشان به صراحت هدف اصلی قیام را «اصلاح در امت جدم» و «امر به معروف و نهی از منکر» معرفی می‌کنند. سایر موارد، زمینه‌ها و دلایل مقطعی قیام بودند.

پاسخ تشریحی: حضرت علی (ع) در شب نوزدهم ماه رمضان سال ۴۰ هجری قمری ضربت خورده و در شب بیست و یکم همان ماه به شهادت رسیدند.

پاسخ تشریحی: در سوره طه، آیه ۴۹، اولین سؤال فرعون این بود: «قَالَ فَمَنْ رَبُّکُمَا یَا مُوسَى» یعنی «گفت: ای موسی، پروردگار شما دو نفر کیست؟».

پاسخ تشریحی: دوران امامت امام صادق (ع) و امام کاظم (ع) مصادف با اوج نهضت ترجمه و ورود افکار و عقاید گوناگون به جامعه اسلامی بود و این دو امام بزرگوار به مقابله با انحرافات فکری پرداختند.

پاسخ تشریحی: «فقیه» یا مجتهد، به کسی گفته می‌شود که توانایی علمی استنباط احکام شرعی را از منابع اصلی آن یعنی کتاب (قرآن) و سنت (که از طریق احادیث به ما رسیده) و همچنین اجماع و عقل دارد. گزینه ۱ به دو منبع اصلی اشاره می‌کند.

پاسخ تشریحی: در روایات، یکی از فلسفه‌های سختی‌ها برای مؤمنان، پاک شدن گناهان آنهاست. خداوند برای اینکه مؤمن پاک وارد محشر شود، او را در دنیا با مصائب می‌آزماید و این مشکلات را کفاره گناهان او قرار می‌دهد.

پاسخ تشریحی: ابوحمزه ثمالی، سعید بن جبیر و سعید بن مسیب، از تابعین و از شخصیت‌های برجسته و اصحاب مورد وثوق امام سجاد (ع) بوده‌اند.

پاسخ تشریحی: تقیه یک استراتژی مبارزاتی هوشمندانه برای حفظ جان و کیان مکتب است. در آن فرد عقیده خود را پنهان می‌کند تا در شرایط مناسب، ضربات مؤثرتری وارد کرده و آسیب کمتری ببیند. تقیه به معنای استفاده از یک سپر دفاعی است.

پاسخ تشریحی: پس از شهادت امام رضا (ع)، سیاست خلفای عباسی نسبت به ائمه (ع) بسیار سخت‌گیرانه شد. امام جواد (ع)، امام هادی (ع) و امام عسکری (ع) تحت کنترل شدید و حصر خانگی قرار گرفتند. این دوره به «دوران محنت» معروف است.

پاسخ تشریحی: معنای عمیق اجتماعی بودن انسان این است که کمالات انسانی و رسیدن به هدف والای خلقت، جز در بستر تعاملات اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و ارتباط با دیگران شکوفا نمی‌شود.

پاسخ تشریحی: پیامبر (ص) در هشت سالگی جدشان عبدالمطلب را از دست دادند و بنا به وصیت او، سرپرستی ایشان به عمویشان، ابوطالب، سپرده شد.

پاسخ تشریحی: هنگامی که پیامبر (ص) حدوداً دوازده ساله بودند، در سفر به شام، راهبی مسیحی به نام «بَحیری» با دیدن نشانه‌هایی، نبوت آینده او را تشخیص داد و به ابوطالب در این مورد هشدار داد.

پاسخ تشریحی: «تعزیرات» به مجازات‌هایی گفته می‌شود که برای تخلفاتی که حد معینی در شرع ندارند، توسط حاکم شرع تعیین می‌شود. اعمال منافی اخلاق عمومی و فسادهایی که حد مشخص ندارند، مشمول تعزیر می‌شوند.

پاسخ تشریحی: در آیه ۱۱ سوره حجرات، اولین رفتاری که خداوند از آن نهی می‌کند و آن را عامل تفرقه می‌داند، «تمسخر» است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ…».

پاسخ تشریحی: گزینه ۲ نادرست است زیرا پیامبران خلاف روش و اصول یکدیگر عمل نمی‌کنند. گزینه ۳ نیز نادرست است زیرا اگرچه اصل دین الهی «اسلام» (تسلیم) است، اما این نام به عنوان اسم خاص برای شریعت پیامبر خاتم (ص) به کار رفته است.

پاسخ تشریحی: بر اساس نظریه ولایت فقیه، در دوران غیبت کبری، مسئولیت اداره جامعه اسلامی و رهبری مردم بر عهده «ولی فقیه» جامع‌الشرایط است که به نیابت از امام معصوم (ع)، رکن حکومت اسلامی محسوب می‌شود.

پاسخ تشریحی: پس از آنکه حضرت موسی (ع) با معجزه خود سحر جادوگران را باطل کردند، آنها که به حقانیت موسی (ع) پی بردند، همگی به سجده افتاده و به پروردگار موسی و هارون ایمان آوردند (سوره شعرا).

پاسخ تشریحی: مفاهیمی مانند تکلیف، مسئولیت، پاداش، جزا و به طور کلی «عدل الهی» همگی بر اصل اختیار انسان استوارند. اگر اختیار را انکار کنیم، مجازات یا پاداش دادن به انسانِ مجبور، خلاف عدالت خواهد بود.

پاسخ تشریحی: تنها ایدئولوژی‌ای می‌تواند جهانی و همگانی باشد که بر پایه‌ای مشترک میان همه انسان‌ها یعنی «فطرت» انسانی استوار باشد که شامل گرایش‌های والا و شناخت‌های ذاتی مشترک است.

پاسخ تشریحی: انسان‌ها از نظر ویژگی‌های ظاهری و اکتسابی متفاوتند، اما همه آنها در «فطرت» یا سرشت انسانی مشترک هستند که عامل وحدت‌بخش و زمینه مشترک برای هدایت همگانی است.

پاسخ تشریحی: نزول تدریجی قرآن از زمان بعثت پیامبر (ص) آغاز شد و تا زمان رحلت ایشان ادامه یافت. این دوره شامل ۱۳ سال در مکه و ۱۰ سال در مدینه است که مجموعاً ۲۳ سال می‌شود.

پاسخ تشریحی: به عالم پس از مرگ تا روز رستاخیز، «برزخ» یا «قیامت صغری» گفته می‌شود. اما به روز رستاخیز و جهان ابدی پس از آن، «عالم آخرت» یا «قیامت کبری» (رستاخیز بزرگ) اطلاق می‌گردد.

پاسخ تشریحی: در آیه ۱۲ سوره رعد آمده است: «هُوَ الَّذِی یُرِیکُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا» یعنی «او کسی است که برق (رعد و برق) را به شما نشان می‌دهد که هم مایه ترس است و هم مایه امید (طمع باران)».

پاسخ تشریحی: اگرچه همه موارد در نظام اخلاقی اسلام وجود دارند، اما تاکید اصلی بر «پیشگیری» است. تعالیم اسلامی با ارائه راهکارهایی مانند کنترل نگاه و تقویت تقوا، سعی در جلوگیری از شکل‌گیری رذایل اخلاقی دارد.

پاسخ تشریحی: این تعریف، توصیف دقیق «هدایت تکوینی» است. هدایتی که خداوند در ذات هر موجودی قرار داده و او را به سمت کمالش سوق می‌دهد. هدایت عامه مفهومی گسترده‌تر است، اما «تکوینی» دقیق‌ترین واژه برای این تعریف است.

پاسخ تشریحی: هدایتی که از طریق قوانین و دستورالعمل‌های پیامبران و کتب آسمانی برای بشر آورده می‌شود، «هدایت تشریعی» نام دارد و مخصوص موجودات مختار مانند انسان است.

پاسخ تشریحی: رشد یک دانه نمونه بارزی از هدایت تکوینی است. اما «هدایت تشریعی» مربوط به قوانین الهی برای موجودات مکلف (انسان) است و شامل حال گیاهان نمی‌شود.

پاسخ تشریحی: در حدیثی از پیامبر (ص) آمده است: «هر کس بمیرد در حالی که نه جهاد کرده و نه آرزوی جهاد داشته باشد، بر شعبه‌ای از نفاق مرده است». این حدیث اهمیت روحیه جهادی را نشان می‌دهد.

پاسخ تشریحی: «فیء» به اموال و غنائمی گفته می‌شود که از دشمن بدون جنگ و لشکرکشی به دست مسلمانان می‌افتد. این اموال در اختیار حاکم اسلامی قرار می‌گیرد تا در مصالح عمومی مصرف شود.

پاسخ تشریحی: در روایتی از امام علی (ع)، ظلم به سه دسته تقسیم شده است. «الظلم الذی لا یُترَک» (ظلمی که رها نمی‌شود) همان ظلم به بندگان و ضایع کردن حق الناس است که خداوند از آن نمی‌گذرد مگر اینکه خودشان ببخشند.

پاسخ تشریحی: اصل هدایت عامه به معنای هدایت هدفمند تمام موجودات توسط یک نیروی باشعور (خدا)، مستقیماً از اعتقاد به خدای حکیم ناشی می‌شود و جزئی جدایی‌ناپذیر از جهان‌بینی الهی است.

پاسخ تشریحی: هدایت غریزی (مانند میل به غذا) و هدایت تکوینی (رشد اعضا) هر دو در انسان و حیوان وجود دارند. اما هدایت تشریعی (دین) مخصوص انسان است.

پاسخ تشریحی: در روایات اسلامی تأکید بسیار ویژه‌ای بر نقش «لقمه حلال» در قبولی اعمال و استجابت دعا شده است. در حدیث نبوی آمده: «هر کس دوست دارد دعایش مستجاب شود، باید کسب و خوراک خود را پاکیزه کند».

پاسخ تشریحی: بر اساس حرکت جوهری، ذات و هویت «ماده»، چیزی جز سیلان، تغییر و حرکت دائمی نیست. ماده در هیچ دو لحظه‌ای عیناً همان چیز قبلی نیست. در مقابل، موجودات مجرد دارای ثبات هستند.

پاسخ تشریحی: در روایتی از حضرت زهرا (س) از پدرشان نقل شده که هرکس نماز را سبک بشمارد به پانزده بلا مبتلا می‌شود که بخشی از آنها در دنیا (مانند برداشته شدن برکت از عمر)، بخشی هنگام مرگ و بخشی در قبر است.

پاسخ تشریحی: در حدیثی از پیامبر (ص) آمده است: «دو خصلت در هیچ مسلمانی جمع نمی‌شود: بخل و بدخویی». این حدیث نشان می‌دهد این دو صفت رذیله با جوهره ایمان واقعی در تضاد هستند.

پاسخ تشریحی: مأمون عباسی برای خدشه‌دار کردن جایگاه علمی امام جواد (ع) که در سن کودکی به امامت رسیده بودند، جلسات مناظره متعددی بین ایشان و علمای بزرگ آن زمان برگزار می‌کرد، اما امام همواره پیروز این مناظرات بودند.

پاسخ تشریحی: قرآن کریم و تاریخ اسلام، از دوران قبل از بعثت پیامبر (ص) در عربستان با عنوان «عصر جاهلیت» یاد می‌کنند که به معنای جهل نسبت به حقایق، حاکمیت خرافات، تعصبات کور و فساد اخلاقی است.

پاسخ تشریحی: در روایات، برای نشان دادن زشتی فوق‌العاده «غیبت»، تمثیل‌های تکان‌دهنده‌ای به کار رفته است. قرآن کریم غیبت کردن را به خوردن گوشت برادر مرده تشبیه می‌کند (حجرات/۱۲) که بیانگر صورت باطنی و بسیار زشت این گناه است.

پاسخ تشریحی: هدایت تشریعی (دین) برای موجودی ضرورت دارد که اولاً، با عقل و اختیار خود مسیر زندگی‌اش را انتخاب می‌کند و ثانیاً، عقل او به تنهایی برای شناخت تمام راه‌های سعادت کافی نیست. انسان دقیقاً چنین موجودی است.

پاسخ تشریحی: مارکسیسم یک مکتب و ایدئولوژی است که اساساً در حوزه مسائل اجتماعی، اقتصادی و تاریخی به تحلیل و اظهار نظر می‌پردازد. مفاهیمی مانند مبارزه طبقاتی و تحلیل نظام سرمایه‌داری، همگی در قلمرو علوم اجتماعی قرار دارند.

پاسخ تشریحی: در آیه ۲۵ سوره یونس، از بهشت با نام «دارالسلام» (سرای سلامت و آرامش) یاد شده است: «وَاللَّهُ یَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلَامِ…» زیرا بهشت جایگاه هرگونه سلامت، امنیت و آرامش ابدی است.

پاسخ تشریحی: «ایدئولوژی» مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها و راهکارهای عملی برای زندگی است و به این پرسش پاسخ می‌دهد که «چگونه باید زندگی کرد؟». بنابراین، ایدئولوژی تکلیف و مسیر عمل انسان را مشخص می‌کند.

پاسخ تشریحی: بنیادی‌ترین سؤالی که یک جهان‌بینی باید به آن پاسخ دهد، این است که آیا جهان، مبدأ و آفریدگار حکیمی دارد یا ندارد. اعتقاد یا عدم اعتقاد به خدا، شالوده و سنگ بنای هر جهان‌بینی است.

پاسخ تشریحی: جهان‌بینی به معنای نوعی نگرش و تفسیر کلی است که یک فرد نسبت به کل جهان، انسان و هستی دارد. جهان‌بینی به پرسش‌های بنیادین «هست‌شناختی» پاسخ می‌دهد.

پاسخ تشریحی: در فرهنگ قرآنی، ایمان، زیربنا و شالوده فکری و اعتقادی عمل است. عمل صالح، رفتاری است که از این بینش و باور برخاسته است. بدون زیربنای ایمان، یک عمل «صالح» در اصطلاح دینی محسوب نمی‌شود.

پاسخ تشریحی: «حد» به مجازاتی گفته می‌شود که نوع و میزان آن در شرع دقیقاً معین شده است. جرائمی مانند سرقت، محاربه و افساد فی الارض از جمله جرائمی هستند که مجازات آنها از نوع «حد» است.

پاسخ تشریحی: در منطق، قاعده کلی این است که «آوردن دلیل بر عهده ادعاکننده است» (البَیِّنَةُ عَلَی المُدَّعِی). فرقی نمی‌کند که ادعا، اثبات وجود چیزی باشد یا نبودن آن. ملاک نیاز به دلیل، صرف «ادعا کردن» است.

پاسخ تشریحی: نظم به معنای گرد هم آمدن اجزای گوناگون با ارتباط و هماهنگی با یکدیگر است، به گونه‌ای که این مجموعه در راستای رسیدن به یک «هدف معین و واقعی» عمل کند.

پاسخ تشریحی: «کمال» مفهومی ارزشی است که در جایی معنا پیدا می‌کند که «انتخاب» وجود داشته باشد. انسان به این دلیل می‌تواند به کمال برسد که «مختار» است و می‌تواند با اراده آزاد خود، مسیر درست را انتخاب کند.

پاسخ تشریحی: برهان نظم، از وجود «نظم و هماهنگی هدفمند» در پدیده‌های جهان، به وجود یک «ناظم باشعور و هدفدار» پی می‌برد. این نظم نمی‌تواند محصول تصادف کور باشد.

پاسخ تشریحی: اگر فرض کنیم یک موجود پیچیده، به صورت آنی و یکباره به وجود آمده باشد، احتمال تصادفی بودن آن تقریباً صفر است و دخالت یک نیروی آگاه برای ایجاد چنین ساختاری در یک لحظه، بسیار ضروری‌تر به نظر می‌رسد.

پاسخ تشریحی: معجزه هر پیامبری متناسب با شرایط زمانه خود بوده است. در عصر پیامبر اسلام (ص) که فصاحت و بلاغت در اوج بود، معجزه ایشان «قرآن» قرار داده شد که یک معجزه فرهنگی و علمی و متناسب با اعصار آینده است.

پاسخ تشریحی: قرآن کریم دارای ۱۱۴ سوره است. بر اساس شمارش کوفی که مشهورترین شمارش است، تعداد آیات قرآن ۶۲۳۶ آیه می‌باشد.

پاسخ تشریحی: در حالت بیداری، بخش عمده‌ای از توجه روح، صرف مدیریت امور بدن می‌شود. این اشتغال به بدن، مانعی برای سیر آزادانه روح در عوالم معنا است. در خواب، این تعلق ضعیف‌تر شده و راه برای رؤیا باز می‌شود.

پاسخ تشریحی: پس از نزول آیه «وَأَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ»، پیامبر (ص) خویشاوندان خود را به خانه‌شان (دار) دعوت کردند و آنها را انذار دادند. این روز به «یوم الانذار» یا «یوم الدار» معروف است.

پاسخ تشریحی: پیامبر (ص) در مسیر هجرت، ابتدا به روستای «قُبا» وارد شدند، چند روز در آنجا توقف کردند و اولین مسجد در اسلام یعنی «مسجد قبا» را بنا نهادند.

پاسخ تشریحی: امتحان و آزمایش الهی، عرصه‌ها و میدان‌هایی هستند که در آنها جوهره واقعی انسان و میزان صدق ایمان او در مقام عمل آشکار می‌شود.

پاسخ تشریحی: کتاب «غُرَرُ الحِکَم و دُرَرُ الکَلِم» مجموعه گرانبهایی از سخنان کوتاه و حکیمانه حضرت علی (ع) است که توسط آمِدی گردآوری شده و شامل حدود یازده هزار کلمه قصار است.

پاسخ تشریحی: نماز برترین شکل عبادت است که در آن، بنده با تمام وجود به سوی پروردگار رو کرده، با او سخن می‌گوید و در برابر عظمت او سر به سجده می‌ساید. در روایات از آن به «معراج مؤمن» یاد شده است.

پاسخ تشریحی: در سوره بقره، بنی‌اسرائیل به فرماندهی طالوت اعتراض کردند و گفتند: «چگونه او بر ما حکومت کند در حالی که ما از او سزاوارتریم و به او ثروت چندانی داده نشده است؟». آنها ملاک رهبری را ثروت و نژاد می‌دانستند.

پاسخ تشریحی: «حکمت نظری» به شناخت «هست‌ها» می‌پردازد (جهان‌بینی). «حکمت عملی» به شناخت «بایدها و نبایدها» می‌پردازد (ایدئولوژی).

پاسخ تشریحی: «مکتب» یک اصطلاح جامع است که شامل هر دو بخش نظری (جهان‌بینی) و عملی (ایدئولوژی) یک نظام فکری می‌شود. مکتب = جهان‌بینی + ایدئولوژی.

پاسخ تشریحی: برای ساماندهی هر اجتماعی، اولین و اساسی‌ترین نیاز، تعیین تکلیف «حکومت» و شکل نظام سیاسی است. پس از آن می‌توان به مسائل دیگر مانند تعیین حاکم و تدوین قانون پرداخت.

پاسخ تشریحی: ضرورت نبوت، یکی از اصول «ایدئولوژی» اسلامی است. ایدئولوژی اسلامی معتقد است که انسان برای پیمودن مسیر سعادت، به راهنمایی پیامبران که از جانب غیب فرستاده شده‌اند، نیازمند است.

پاسخ تشریحی: این پرسش‌ها همگی به حوزه «عمل» و «ارزش» و «بایدها و نبایدها»ی زندگی مربوط می‌شوند. مجموعه‌ای که به این نوع پرسش‌ها پاسخ می‌دهد، «ایدئولوژی» نامیده می‌شود.

پاسخ تشریحی: عمل صالح باید دارای دو جنبه باشد: ۱. «حسن فعلی»: خود عمل خوب باشد. ۲. «حسن فاعلی»: نیت و انگیزه انجام دهنده آن نیز الهی و خالصانه باشد.

پاسخ تشریحی: برای بررسی منطقی یک مکتب، باید از زیربنا به روبنا حرکت کرد. زیربنای هر مکتب، جهان‌بینی آن است و اساسی‌ترین اصل در جهان‌بینی، بحث «مبدأ هستی» یا توحید است.

پاسخ تشریحی: این دعا در آیه ۱۰ سوره حشر از زبان «وَالَّذِینَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ» (کسانی که بعد از مهاجرین و انصار آمدند) نقل شده که همان «تابعین» هستند.

پاسخ تشریحی: اصول دین اسلام که انکار هر یک موجب خروج از اسلام می‌شود، عبارتند از: توحید، نبوت و معاد. عدل و امامت از اصول مذهب تشیع هستند. نماز از فروع دین است.

پاسخ تشریحی: هماهنگی بین دو موجود مجزا که یکی نیاز آینده دیگری را برطرف می‌کند (مانند خلقت شیر در پستان مادر قبل از تولد نوزاد)، نشان‌دهنده «آینده‌نگری» و تدبیر یک طراح عالم و آگاه است.

پاسخ تشریحی: این جملات حماسی، بیانگر روحیه شجاعت و شهادت‌طلبی حضرت علی (ع) است که در خطبه‌های متعدد در نهج‌البلاغه، یاران خود را به جهاد و نترسیدن از مرگ تشویق می‌کردند.

پاسخ تشریحی: نظام اخلاقی (خوب و بد) و نظام ارزشی (ارزش و ضدارزش) هر دو به حوزه «بایدها و نبایدها» و «راه و روش زندگی» تعلق دارند که همان «ایدئولوژی» است.

پاسخ تشریحی: «اتقان صنع» به معنای «استواری و کمال آفرینش» است. این مفهوم، هسته اصلی «برهان نظم» است که از مشاهده نظم و دقت در آفرینش، به وجود آفریدگار دانا پی می‌برد.

پاسخ تشریحی: جهان آخرت، سرای «نتیجه» و «جزا» است، نه سرای «عمل» و «تکلیف». در آنجا دیگر بساط تکلیف و انتخاب برچیده می‌شود. بنابراین، در آخرت نه اختیار به معنای انتخاب راه وجود دارد و نه تکلیفی در کار است.

پاسخ تشریحی: این صحنه در آیه ۱۳ سوره حدید در توصیف گفتگوی منافقان با مؤمنان در روز قیامت آمده است که دیواری میان آنها کشیده می‌شود که باطنش رحمت و ظاهرش عذاب است.

پاسخ تشریحی: رابطه بین جهان‌بینی و ایدئولوژی، رابطه زیربنا و روبنا است. جهان‌بینی (نگرش به هستی) پایه فکری است و ایدئولوژی (بایدهای عملی) بر اساس آن شکل می‌گیرد.

پاسخ تشریحی: این گزینه به تعریف دقیقی از کمال نظم اشاره دارد. یک دستگاه کاملاً منظم، دستگاهی است که نه جزء لازمی برای هدفش کم داشته باشد و نه جزء اضافی و غیرضروری در آن وجود داشته باشد.

پاسخ تشریحی: گزینه‌های ۱، ۲ و ۴ همگی به توحید افعالی (یگانگی فاعلیت خدا) اشاره دارند. اما گزینه ۳ (تو را آنگونه که شایسته بود، عبادت نکردیم) به «توحید عبادی» و اقرار به عجز در بندگی مربوط می‌شود.

پاسخ تشریحی: بر اساس قاعده فقهی «تسبیب»، هر کس سبب ورود خسارت به دیگری شود، ضامن و مسئول جبران آن است. در این مثال، صاحبخانه که سبب آسیب شده، ضامن است.

پاسخ تشریحی: «پدیده» یا «ممکن الوجود» موجودی است که ذاتاً هستی از خودش ندارد. بنابراین، «نیاز و احتیاج» ذاتی به علت، اصلی‌ترین خصوصیت یک پدیده است. سایر موارد، از نتایج این نیازمندی هستند.

پاسخ تشریحی: بر اساس برهان وجوب و امکان، ملاک احتیاج یک موجود به علت، «ممکن الوجود» یا «پدیده بودن» آن است. یعنی چون ذاتاً وجود برایش ضروری نیست، برای به وجود آمدن، نیازمند علت است.

پاسخ تشریحی: در سوره مدثر، آیات ۴۲-۴۷، اولین دلیلی که دوزخیان برای گرفتاری خود بیان می‌کنند این است: «قَالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ» (گفتند: ما از نمازگزاران نبودیم).

پاسخ تشریحی: این آیات (غاشیه/۱۷-۲۰) مردم را به «نظر کردن» (حس) و «تفکر» (عقل) در پدیده‌های محسوس و تجربی دعوت می‌کند تا از این راه به وجود خالق حکیم پی ببرند. این یک برهان حسی-عقلی است.

پاسخ تشریحی: هدف اصلی تمام پیامبران، هدایت انسان به سوی کمال از طریق ایجاد تعادل در تمام ابعاد وجودی اوست. آنها انسان را از افراط و تفریط بر حذر داشته و به پیمودن «خط اعتدال» و صراط مستقیم دعوت می‌کنند.

پاسخ تشریحی: آیه ۴۱ سوره نساء به صراحت، پیامبر اکرم (ص) را شاهد و گواه بر سایر پیامبران و امت‌ها در روز قیامت معرفی می‌کند: «…وَجِئْنَا بِکَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِیدًا».

پاسخ تشریحی: بر اساس قانون اساسی، مشروعیت حکومت دو جنبه دارد: مقبولیت مردمی (انتخابات) و مشروعیت الهی. رئیس جمهور پس از کسب رأی مردم، باید حکم ریاست جمهوری‌اش توسط مقام رهبری «تنفیذ» شود تا مشروعیت و اجازه شرعی برای حکومت پیدا کند.

پاسخ تشریحی: تقسیم‌بندی رایج قرآن کریم شامل ۳۰ جزء مساوی است. هر جزء نیز به چهار «حزب» تقسیم می‌شود. بنابراین، کل قرآن شامل (۳۰ × ۴) = ۱۲۰ حزب است.

پاسخ تشریحی: «تحدی» در لغت به معنای مبارزه‌طلبی است. در اصطلاح قرآنی، یعنی اینکه قرآن مخالفان را به مبارزه فراخوانده و از آنها خواسته که اگر می‌توانند، سوره‌ای مانند آن بیاورند. این مبارزه‌طلبی دلیل بر اعجاز قرآن است.

پاسخ تشریحی: پیوندهای مادی و نژادی، سطحی و ناپایدار هستند. پیوند حقیقی و عمیق میان انسان‌ها زمانی شکل می‌گیرد که بر اساس مشترکات معنوی، یعنی ایمان به خدای واحد و ارزش‌های الهی و اخلاقی، استوار باشد.

پاسخ تشریحی: این آیه (حج/۴۰) به عبادتگاه‌های ادیان الهی اشاره دارد. «صوامع» (صومعه)، «بِیَع» (کلیسا)، «صلوات» (کنیسه یا کنشت یهودیان) و «مساجد» (عبادتگاه مسلمانان).

پاسخ تشریحی: معجزات علمی و اخبار غیبی قرآن، همگی جزو وجوه اعجاز محتوایی و معنوی این کتاب آسمانی هستند. همه موارد ذکر شده، از ابعاد اعجاز علمی و غیبی قرآن به شمار می‌روند.

پاسخ تشریحی: اگرچه قرآن دارای مباحث تاریخی، علمی و فلسفی است، اما هدف اصلی و ماهیت بنیادین آن، «هدایت» بشر و «انسان‌سازی» بر اساس تعالیم الهی است. سایر مباحث در خدمت این هدف اصلی قرار دارند.

پاسخ تشریحی: «احباط» به معنای باطل شدن اعمال نیک به واسطه گناهان بزرگ است. در مقابل، «تکفیر» به معنای پاک شدن گناهان به واسطه انجام اعمال نیک است.

پاسخ تشریحی: تمام خواسته‌های فطری مانند حقیقت‌جویی، زیبایی‌دوستی و نیکی، همگی شاخه‌هایی از یک میل عمیق‌تر یعنی «میل به کمال مطلق» هستند. این جستجوی کمال مطلق، همان حس «پرستش» است.

پاسخ تشریحی: در سال دوازدهم بعثت، دوازده نفر از مردم یثرب در محلی به نام «عقبه» با پیامبر (ص) بیعت کردند. این پیمان که به «پیمان عقبه اولی» معروف است، شامل اصول اخلاقی و اعتقادی بود.

پاسخ تشریحی: هنگام هجرت، پیامبر (ص) در روستای «قبا» اولین مسجد اسلام را بنا نهادند. سپس در مسیر حرکت به سمت مدینه، در میان قبیله بنی‌سالم، اولین نماز جمعه را اقامه کردند.

پاسخ تشریحی: این سوال به پدیده «غرب‌زدگی» اشاره دارد. در این دیدگاه، گروهی از «روشنفکران» خودباخته فرهنگی، به عنوان مروجان اصلی تقلید کورکورانه از آداب و رسوم بیگانه در جامعه عمل می‌کنند.

پاسخ تشریحی: دوستی‌هایی که صرفاً بر پایه «احساسات و عواطف» آنی و بدون پشتوانه عقل و شناخت شکل می‌گیرند، بسیار خطرناک هستند، زیرا چشم انسان را بر روی عیوب دوست می‌بندد و فرد را به تبعیت کورکورانه وامی‌دارد.

پاسخ تشریحی: پس از رحلت پیامبر (ص)، خلیفه اول (ابوبکر) و به دنبال او خلیفه دوم (عمر)، به بهانه جلوگیری از مخلوط شدن حدیث با قرآن، سیاست «منع کتابت حدیث» را در پیش گرفتند. این سیاست تا حدود یک قرن ادامه یافت.

پاسخ تشریحی: این روایت، گفتگوی بین امام موسی کاظم (ع) و صفوان جمّال است. امام (ع) او را به خاطر کرایه دادن شتر به هارون (حاکم ظالم) مورد عتاب قرار داده و فرمودند هر کس بقای ظالمان را دوست داشته باشد، از آنهاست.

پاسخ تشریحی: «مناجات خمس عشرة» (مناجات‌های پانزده‌گانه) مجموعه‌ای از پانزده دعای بسیار عمیق است که از امام سجاد، زین العابدین (ع) نقل شده و در کتاب مفاتیح الجنان آمده است.

پاسخ تشریحی: کتاب نهج‌البلاغه، مجموعه‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار حضرت علی (ع)، توسط «سید رضی» (شریف رضی)، از علمای بزرگ شیعه در اواخر قرن چهارم هجری گردآوری شده است.

پاسخ تشریحی: واژه «ملکوت» در قرآن به وجهه باطنی و غیبی عالم اشاره دارد که همان جنبه تسلط، حاکمیت و فرمانروایی مطلق خداوند بر تمام هستی است. ملکوت، باطن «مُلک» (عالم ظاهر) است.

پاسخ تشریحی: این آیه (مؤمنون/۱۱۵) یک استدلال «عقلی» (برهان حکمت) است. می‌گوید چون خدا حکیم است و کار عبث نمی‌کند و دنیا بدون آخرت عبث است، پس «ضرورتاً» باید معادی وجود داشته باشد. این برهان، «ضرورت» معاد را اثبات می‌کند.

پاسخ تشریحی: امام رضا (ع) در سال ۲۰۱ هجری ولایتعهدی را پذیرفتند و در سال ۲۰۳ هجری به شهادت رسیدند. بنابراین، دوران ولایتعهدی ایشان حدود دو سال طول کشید. نزدیک‌ترین گزینه «یک سال و اندی» است.

پاسخ تشریحی: امامت امام رضا (ع) پس از شهادت پدرشان در سال ۱۸۳ هجری آغاز شد و تا زمان شهادت خودشان در سال ۲۰۳ هجری ادامه یافت. بنابراین، مدت امامت ایشان (۲۰۳ – ۱۸۳) برابر با ۲۰ سال بوده است.

پاسخ تشریحی: بر اساس فقه شیعه، یکی از شرایطی که باعث می‌شود نماز مسافر کامل خوانده شود، این است که قصد داشته باشد حداقل «ده روز» کامل در یک مکان بماند (قصد عشره).

پاسخ تشریحی: بر اساس قاعده فلسفی، وجود معلول نسبت به «علت تامه» خود (مجموعه تمام شرایط لازم و عدم موانع)، ضروری و حتمی است. به محض تحقق علت تامه، وجود معلول واجب می‌شود.

پاسخ تشریحی: آیه ۳۶ سوره نحل، هدف بعثت را اینگونه بیان می‌کند: «أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ» (خدا را بپرستید و از طاغوت دوری کنید). این نشان می‌دهد که توحید عبادی همواره در کنار نفی طاغوت معنا پیدا می‌کند.

پاسخ تشریحی: کتاب «بِحارُ الأنوار» بزرگترین مجموعه حدیثی شیعه است که توسط علامه مجلسی (ره) تألیف شده و در چاپ جدید خود در ۱۱۰ جلد منتشر شده است.

پاسخ تشریحی: رُشَید هَجَری یکی از یاران خاص و اصحاب سرّ امام علی (ع) بود که امام او را از علم بلایا و منایا (حوادث آینده) آگاه کرده بودند. سایر گزینه‌ها از اصحاب امامان بعدی هستند.

پاسخ تشریحی: دلیل اصلی صلح امام حسن (ع)، سستی، خیانت و عدم آمادگی یاران و فرماندهان لشکر ایشان بود. در چنان شرایطی ادامه جنگ جز شکست قطعی و نابودی شیعیان نتیجه‌ای نداشت.

پاسخ تشریحی: در آیه ۶۴ سوره آل عمران، پس از دعوت به توحید، می‌فرماید: «فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ». این اعلام برائت از رویگردانان، مصداق بارز «تبرّی» است.

پاسخ تشریحی: در تعالیم قرآن و روایات، «هوای نفس» یا «نفس اماره» به عنوان ریشه و عامل اصلی تمام گناهان و سقوط اخلاقی انسان معرفی شده است.

پاسخ تشریحی: سال دهم بعثت «عام الحزن» نام داشت که در آن ابوطالب و خدیجه وفات یافتند و محاصره اقتصادی پایان یافت. اما «تغییر قبله» در سال دوم هجرت در مدینه اتفاق افتاد.

پاسخ تشریحی: پس از رحلت پیامبر (ص) در سال ۱۱ هجری، حضرت علی (ع) به مدت حدود ۲۵ سال (دوران خلافت سه خلیفه اول) از حکومت کنار گذاشته شدند و در سال ۳۵ هجری خلافت را پذیرفتند.

پاسخ تشریحی: در مراتب هستی، پس از عالم عقول و مجردات تام (جبروت)، «عالم مثال» یا «ملکوت» قرار دارد که دارای شکل و اندازه اما غیرمادی است. پس از آن عالم ماده (ناسوت) قرار دارد.

پاسخ تشریحی: امام خمینی (ره) با استناد به آیه ۴۶ سوره سبأ «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ»، تنها موعظه خدا را «قیام برای خدا» می‌دانند که ریشه تمام اصلاحات است.

پاسخ تشریحی: قرآن کریم «ایمان» به خدا و روز جزا را به عنوان اصلی‌ترین و قدرتمندترین عامل بازدارنده درونی معرفی می‌کند. ایمان، پشتوانه اصلی تقوا و مهار نفس است.

پاسخ تشریحی: در سال دهم بعثت، پیامبر (ص) دو حامی بزرگ خود، ابوطالب (ع) و خدیجه (س) را از دست دادند. به دلیل این دو مصیبت بزرگ، پیامبر (ص) آن سال را «عام الحزن» (سال اندوه) نامیدند.

پاسخ تشریحی: «توحید مفضّل» روایتی طولانی از امام صادق (ع) است که در آن، ایشان در پاسخ به «مفضّل بن عمر»، شگفتی‌های آفرینش را تشریح کرده و از این راه، اصول عقاید و خداشناسی را تبیین می‌کنند.

پاسخ تشریحی: اساسی‌ترین وجه تمایز انسان از حیوان، قدرت «اختیار» و «انتخاب» آگاهانه است. حیوانات بر اساس غریزه عمل می‌کنند، اما انسان دارای عقل و اراده برای انتخاب است.

پاسخ تشریحی: «غیبت» یک عمل زبانی و مربوط به اعضای بدن (جوارحی) است. «عداوت و دشمنی با مؤمن» یک حالت درونی و قلبی (جوانحی) است.

پاسخ تشریحی: محاصره اقتصادی و اجتماعی پیامبر (ص) و بنی‌هاشم در «شعب ابی‌طالب» از سال هفتم بعثت آغاز شد و به مدت سه سال (تا سال دهم بعثت) به طول انجامید.

پاسخ تشریحی: حضرت علی (ع)، به عنوان باب علم نبی (ص)، عمیق‌ترین مباحث توحیدی و فلسفی (مانند عینیت صفات با ذات) را در نهج‌البلاغه بیان کرده‌اند که بسیاری از آنها برای اولین بار توسط ایشان مطرح شده است.

پاسخ تشریحی: اینکه همه پیامبران با یک پیام مشترک برای همه انسان‌ها فرستاده شده‌اند، بر این اصل استوار است که همه انسان‌ها از یک «سرشت همسان» و «فطرت مشترک» برخوردارند که پیام الهی را قابل فهم می‌کند.

پاسخ تشریحی: ابزاری که به انسان قدرت می‌دهد تا درباره «کل جهان»، قوانین کلی حاکم بر هستی، مبدأ و غایت آن به صورت استدلالی بحث کند، «عقل و فلسفه» است.

پاسخ تشریحی: در حدیثی مشهور، پیامبر (ص) برای تبیین مسئولیت اجتماعی، جامعه را به مسافران یک کشتی تشبیه کرده‌اند که اگر عده‌ای کف کشتی را سوراخ کنند و بقیه مانع نشوند، همگی با هم غرق خواهند شد.

پاسخ تشریحی: کتاب «صحیفه سجادیه» که به «زبور آل محمد» مشهور است، در نسخه اصلی خود، مشتمل بر ۵۴ دعا از امام سجاد (ع) با مضامین بسیار بلند است.

پاسخ تشریحی: هشام بن حکم، مؤمن الطاق (محمد بن علی بن نعمان)، و ابان بن تغلب (که ابوسعید کنیه اوست) همگی از شاگردان طراز اول و دست‌پروردگان مکتب امام صادق (ع) هستند.

پاسخ تشریحی: علی بن مهزیار اهوازی یکی از برجسته‌ترین و موثق‌ترین اصحاب و وکیلان امام جواد (ع) و امام هادی (ع) بود.

پاسخ تشریحی: امام محمد باقر (ع) وصیت کردند که از اموالشان، به مدت ده سال، در ایام حج در سرزمین «مِنی»، برایشان مجلس عزا برپا شود تا نام و مکتب اهل بیت (ع) زنده بماند.

پاسخ تشریحی: «حُبّ ذات» یا «خوددوستی» ریشه‌دارترین میل در وجود انسان است. تمام امیال دیگر مانند میل به بقا، کمال و قدرت، همگی از شاخه‌های همین حب ذات هستند.

پاسخ تشریحی: در منطق ادیان، آزادی معنوی (رهایی از اسارت نفس) زیربنا و مقدمه رسیدن به آزادی اجتماعی پایدار است. پیامبران با دعوت به توحید، ابتدا انسان را از درون آزاد می‌کردند.

پاسخ تشریحی: قرآن کریم، خطر «منافقین» را حتی از کفار بیشتر می‌داند، زیرا آنها در ظاهر مسلمانند و به راحتی می‌توانند در جامعه اسلامی نفوذ کرده و از درون به ایجاد تفرقه و شبهه‌افکنی بپردازند.

پاسخ تشریحی: در سال پنجم بعثت، گروهی از مسلمانان به سرپرستی و سخنگویی «جعفر بن ابی‌طالب» به «حبشه» که پادشاهی عادل داشت، هجرت کردند.

پاسخ تشریحی: یکی از مهم‌ترین نتایج ولایتعهدی امام رضا (ع) این بود که به همگان نشان داده شد دستگاه خلافت عباسی غاصب است و حتی حضور امام معصوم نیز ماهیت آن را تغییر نمی‌دهد. این امر قداست ظاهری خلافت را درهم شکست.

پاسخ تشریحی: این حدیث از امام علی (ع) است. «حُمق» به معنای کم‌عقلی و نادانی است. امام (ع) فقر فرهنگی و عقلی را بزرگترین نوع فقر معرفی می‌کنند.

پاسخ تشریحی: متوکل عباسی، امام هادی (ع) را از مدینه به «سامرا» (پایتخت نظامی عباسیان) فراخواند و ایشان را تا پایان عمر (حدود ۲۰ سال) در آنجا تحت کنترل شدید و حصر خانگی قرار داد.

پاسخ تشریحی: پس از مادرشان آمنه، اولین دایه پیامبر (ص) «ثُوَیبه»، کنیز ابولهب بود که برای مدتی به ایشان شیر داد. پس از او، حلیمه سعدیه دایگی پیامبر (ص) را بر عهده گرفت.

پاسخ تشریحی: دعوت پیامبر (ص) با سه سال دعوت «سری و مخفیانه» آغاز شد. پس از آن با نزول وحی، مرحله «دعوت علنی» شروع شد.

پاسخ تشریحی: اگرچه شهادت امام هادی (ع) در زمان خلافت «معتزّ عباسی» رخ داد، اما متوکل شدیدترین فشارها را بر امام وارد کرد و زمینه را برای شهادت ایشان فراهم نمود. در میان گزینه‌ها، متوکل به عنوان دشمن اصلی امام، پاسخ مورد نظر است.

پاسخ تشریحی: در اکثر سوره‌هایی که با حروف مقطعه آغاز می‌شوند، بلافاصله سخن از عظمت قرآن، وحیانی بودن و استواری آیات آن به میان آمده است (مانند الم، ذَلِکَ الْکِتَابُ…). این تقارن، اشاره‌ای به اعجاز قرآن دارد.

پاسخ تشریحی: امام خمینی (ره) همواره بر نقش کلیدی «جوانان مؤمن، انقلابی و شهادت‌طلب» در مقابله با استکبار تأکید داشتند و معتقد بودند نیروی ایمان و عشق به شهادت، قدرتی است که هیچ سلاح مادی توان مقابله با آن را ندارد.

پاسخ تشریحی: بر اساس قول مشهور شیعه، ولادت پیامبر (ص) در «هفدهم ربیع الاول» بوده است. همچنین قرآن در سوره صف، از زبان حضرت عیسی (ع) نقل می‌کند که ایشان به آمدن پیامبری به نام «احمد» بشارت داده‌اند.

پاسخ تشریحی: آیة الکرسی، آیه ۲۵۵ سوره «بقره» است که به دلیل در برداشتن مفاهیم عمیق توحیدی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.

پاسخ تشریحی: «لقاء الله» به معنای شهود حضوری و رسیدن به اوج قرب الهی است. اگرچه مراتب نازله آن در دنیا ممکن است، اما لقاء تام و کامل که در آن تمام حجاب‌ها کنار می‌رود، در «عالم آخرت» روی می‌دهد.

پاسخ تشریحی: طغیان غریزه دو علت اصلی دارد: ۱. «سرکوب کردن» و محرومیت کامل. ۲. «تسلیم مطلق شدن» و رها کردن آن بدون قید و بند. راه حل اسلام، ایجاد تعادل از طریق ارضای مشروع (ازدواج) و کنترل با تقوا است.

پاسخ تشریحی: «محارب» کسی است که برای ترساندن مردم و ایجاد ناامنی، دست به اسلحه می‌برد. مجازات او طبق آیه ۳۳ سوره مائده، یکی از چهار مجازات شدید (اعدام، صلیب، قطع دست و پا، یا تبعید) به انتخاب حاکم شرع است.

پاسخ تشریحی: سوره «فاتحة الکتاب» به سوره «حمد» مشهور است. سوره «اخلاص» (قل هو الله احد) نیز به دلیل بیان خالص‌ترین مفاهیم توحیدی، به سوره «توحید» شهرت دارد.

پاسخ تشریحی: در روایتی از پیامبر (ص) آمده است: «برای هر چیزی قلبی است و قلب قرآن، سوره یس است». این به دلیل جایگاه محوری مباحث اعتقادی در این سوره است.

پاسخ تشریحی: قرآن بیان می‌کند که در قیامت، بر دهان مجرمان مهر زده می‌شود و اعضا و جوارح خودشان (دست‌ها، پاها و…) علیه آنها به اعمالی که انجام داده‌اند، شهادت می‌دهند (یس/۶۵).

پاسخ تشریحی: در خطبه ۲۱۶ نهج‌البلاغه، امام علی (ع) می‌فرمایند: «هیچ کس، هرچند مقامش بزرگ باشد، بی‌نیاز نیست از اینکه او را در ادای حقی که خدا بر عهده‌اش نهاده، یاری کنند». این به ضرورت همکاری متقابل مردم و حاکم اشاره دارد.

پاسخ تشریحی: تنها سوره‌ای که با «بسم الله» آغاز نمی‌شود، سوره «توبه» است. در سوره «نمل»، علاوه بر ابتدای سوره، در آیه ۳۰ (نامه حضرت سلیمان) نیز یک «بسم الله» دیگر آمده است.

پاسخ تشریحی: «آیات محکم» آیاتی هستند که معنا و مفهوم آنها صریح، روشن و قاطع است و احتمال برداشت‌های گوناگون در آنها وجود ندارد. این آیات، اساس و مادر کتاب (ام الکتاب) هستند.

پاسخ تشریحی: برهان نظم، بر «وجود نظم هدفمند» استوار است، نه بر «چگونگی پیدایش» آن. تکامل، در صورت صحت، تنها «روند» خلقت را توضیح می‌دهد، نه «علت» و «طراح» آن را. نظم تدریجی نیز به ناظم نیاز دارد.

پاسخ تشریحی: ملاک «پدیده» بودن، «نیازمندی» و «فقر ذاتی» است. فرشتگان نیز چون وجودشان از خودشان نیست و به آفریدگار بی‌نیاز محتاج هستند، پدیده محسوب می‌شوند.

پاسخ تشریحی: یکی از دلایل منکران معاد، ناتوانی آنها در تصور قدرت بی‌پایان خداست. آنها با مقایسه قدرت خدا با قدرت محدود انسانی، زنده کردن مردگان را محال می‌پندارند. قرآن با یادآوری خلقت اولیه به آنها پاسخ می‌دهد.

پاسخ تشریحی: در فقه، برای عمل به احکام، سه راه وجود دارد: اجتهاد، احتیاط، تقلید. از آنجا که اجتهاد و احتیاط برای عموم مردم ممکن نیست، وظیفه آنها «تقلید» از مجتهد جامع‌الشرایط است.

پاسخ تشریحی: جامع‌ترین هدف انبیاء، «بازگرداندن انسان به خط اعتدال» در تمام ابعاد زندگی (مادی و معنوی، فردی و اجتماعی) و هدایت او در «صراط مستقیم» است.

پاسخ تشریحی: برهان نظم، ناظم را و برهان علیت، خالق را اثبات می‌کند. از آنجا که نظم از وجود جدا نیست و خلق کردن یک موجود عیناً همان نظم بخشیدن به آن است، پس خالق و ناظم جهان یکی هستند.

پاسخ تشریحی: «اصل علیت» یکی از بنیادی‌ترین و بدیهی‌ترین اصول عقلی است. ذهن انسان بدون نیاز به استدلال یا تجربه، به درستی این اصل اذعان دارد و پایه تمام تفکرات بشری است.

پاسخ تشریحی: در داستان فرماندهی «طالوت» (سوره بقره، آیه ۲۴۸)، نشانه حکومت او بازگشت «تابوت عهد» بود که قرآن می‌فرماید: «…فِیهِ سَکِینَةٌ مِنْ رَبِّکُمْ…» (در آن، آرامشی از جانب پروردگارتان برای شماست).

پاسخ تشریحی: فطری بودن خداشناسی به این معناست که گرایش به خدا و شناخت او، یک امر ذاتی و درونی است که در سرشت و آفرینش انسان نهاده شده و بخشی از ساختار وجودی اوست.

پاسخ تشریحی: بالاترین و عمیق‌ترین مرتبه معرفت، «معرفت قلبی» یا «شهودی» است. در این مرتبه، انسان با تصفیه باطن، حضور خدا را با تمام وجودش درک و شهود می‌کند، نه اینکه فقط درباره او استدلال کند.

پاسخ تشریحی: از آنجا که اجرای کامل احکام اسلام نیازمند قدرت اجرایی است، «ایجاد حکومت اسلامی» برای پیاده کردن احکام و تحقق سایر اهداف (مانند هدایت و اصلاح جامعه)، یک هدف اساسی و زیربنایی است.

پاسخ تشریحی: آیه ۳۹ سوره یونس، علت تکذیب را اینگونه بیان می‌کند: «بَلْ کَذَّبُوا بِمَا لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ…» (بلکه آنان چیزی را تکذیب کردند که به علم آن احاطه نداشتند). ریشه تکذیب آنها، جهل و عدم درک عمیق معارف قرآن بود.

پاسخ تشریحی: هم الهیون و هم مادیون، به وجود یک علت نخستین معتقدند. اختلاف اصلی آنها در «مصداق» آن علت نخستین است. الهیون آن را «خدا» و مادیون آن را «ماده» ازلی می‌دانند.

پاسخ تشریحی: این بی‌قراری ریشه در فطرت بی‌نهایت‌طلب انسان دارد. انسان به اشتباه این میل را متوجه اهداف محدود مادی می‌کند و چون به آنها می‌رسد، ارضا نمی‌شود. این یک جستجوی «ناآگاهانه» برای یافتن مطلوب حقیقی و نامحدود (خدا) است.

پاسخ تشریحی: در سوره مدثر، اولین دلیلی که دوزخیان برای گرفتاری خود بیان می‌کنند ترک «نماز» است: «قَالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ» (گفتند: ما از نمازگزاران نبودیم).

پاسخ تشریحی: صفت «رحمن» به رحمت عام خدا در این دنیا (شامل مؤمن و کافر) اشاره دارد. اما صفت «رحیم» به رحمت خاص خداوند در عالم آخرت اشاره دارد که ویژه مؤمنان است.

پاسخ تشریحی: ملاک اصلی «پدیده» بودن، «نیازمندی ذاتی به علت» است. حرکت و تغییر، یکی از بارزترین نشانه‌های پدیده بودن در عالم ماده است، اما خودِ ملاک نیست. گزینه ۴ نیز مصادره به مطلوب و باطل است (تسلسل).

پاسخ تشریحی: «فلسفه» محصول «حس حقیقت‌جویی» است. «هنر» محصول «حس زیبایی‌دوستی» است. «اخلاق» محصول «حس نیکی» و گرایش به خیر و فضیلت است.

پاسخ تشریحی: در روایات متعددی از امام علی (ع) آمده است که «معرفة النفس» (خودشناسی) نافع‌ترین و سودمندترین دانش‌هاست، زیرا خودشناسی، راه رسیدن به خداشناسی است: «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ».